شرارت‌های بی پایان

امید معلم

دنیای تصویرآنلاین-چند ماه پیش، وقتی صحبت از انتشار ویژه‌نامه‌ای درباره شرور‌های مهم تاریخ سینما و تلویزیون شد، شاید بیشتر از هر کسی از انتشارش هیجان‌زده شدم زیرا برای خودم به شخصه همیشه این موضوع مطرح بود که شخصیت‌های شرور در تاریخ سینما، با وجود اهمیت‌شان در قصه‌ها، همیشه زیر سایه قهرمانان قرار می‌گیرند و کمتر به آن‌ها پرداخته شده‌است. در حالی که اگر شخصیت شرور در درام ما شکل نگیرد، هیچگاه قهرمانی هم شکل نمی‌گیرد. بدون شک قهرمان و شرور لازم و ملزوم یکدیگر هستند.

در شماره‌ای که پیش‌روی شماست، کوشیده شده تا شما را با ابعاد مختلف پدیده شر در سینما و رسانه آشنا کنیم، ضرورت حضور شرور‌ها را برایتان شرح دهیم و ۹۹ شرور مهم و برگزیده در تاریخ سینما و تلویزیون را معرفی کنیم. شاید جا داشت که این فهرست شخصیت‌های دیگری را هم دربر بگیرد، با توجه به محدودیت‌های چاپ یک شماره از مجله مجبور بودیم انتخاب را به همین تعداد و با توجه به اهمیت و تاثیر شخصیت‌ها محدود کنیم. شاید بپرسید که چرا ما باید درباره شرورها بیشتر بدانیم؟ کاراکترهای منفی، جذاب و دراماتیک هستند و خواندن درباره‌شان لذت‌بخش است اما فراتر از این، اگر کمی به اطرافمان بنگریم، متوجه می‌شویم که سرتاسر جهان ما را شرارت گرفته‌است؛ افرادی که در گذشته دچار بحران‌های هویتی و خلاء شخصیتی بوده‌اند و حالا که به قدرت و جایگاهی برای آزار رساندن به دیگران رسیده‌اند، از هیچ تلاشی برای از بین بردن هر آن چیزی که بشر به عنوان اخلاق و حقوق به‌‌دست آورده فروگذار نمی‌کنند.

همین نکته به ما یادآور می‌شود که چه قدر این موجودات می‌توانند برای آینده و حال جامعه بشری خطرناک باشند. سئوال بعدی این است که ما چگونه باید شرورهای پیرامون خود را تشخیص دهیم؟ آن‌ها چه ویژگی‌هایی دارند که باعث انجام اقدامات شرورانه می‌شود؟ اگر به تاریخ نگاهی بیاندازیم، متوجه می‌شویم که گاهی مرز بین شر و خیر به‌قدری باریک است که حتی نوابغ هم در تشخیص آن دچار اشتباه شده‌اند. به‌عنوان مثال، به شخصیت آدولف هیتلر، رهبر آلمان نازی در جنگ جهانی دوم، نگاه کنید. کسی که برای مردم امروز فردی منفور، روان‌پریش، جنایتکار و غیرقابل بخشش است، در دوره خودش برای مردم و نخبه‌ها، اسوه ی مبارزه و ایثار و یک قهرمان شکست‌ناپذیر بوده‌است. چطور شخصیت شروری مثل هیتلر می‌تواند به سادگی مردم را فریب دهد، خود را یک قهرمان جلوه دهد و روی تمام جنایات‌اش برچسب صحیح بزند؟!

این فرمول نه فقط یک بار، بلکه بارها و بارها در طول تاریخ تکرار شده است! استالین با استفاده از همین حربه سال‌ها بر شوروی حکمرانی کرد. پادشاهان اروپایی در پوشش قهرمان ملی کم شرارت نکرده‌اند. در کشور عزیزمان هم در دوره‌های تاریخی مختلف، قهرمانان ملی ما همچون امیرکبیر، دکتر مصدق و… قربانی شرارت سودجویان زمانه شدند. همه این موارد را که کنار هم بگذاریم، به یک دیدگاه واحد می‌رسیم: تمام شرورهای تاریخ یک چیز را خیلی خوب تشخیص داده‌اند و آن سوءاستفاده از نیمه تاریک وجود انسان است. همه ما در وجودمان بخشی تاریک داریم که گاهی دلش می‌خواهد خود را از قید‌و‌بند‌های انسانی و هنجارهای جامعه خلاص کند و در جهت خلاف تا جایی پیش برود که حتی قربانی شدن افراد دیگر در جهت خواسته‌هایمان امری غیرعادی به نظر نرسد. شاید دانستن همین نکته است که به افراد شرور فرصت می‌دهد تا با قلقلک بخش تاریک وجود آدمیان، آن‌ها را فریب دهند و به سمت مقاصد شوم خود پیش ببرند.

اگر فرصتی بود تا می‌توانستیم با کسانی که در خدمت یک فرد شرور بودند گفتگو کنیم، شاید این جمله را به زبان می‌آوردند که با خودشان تصور می‌کردند آن فرد قهرمان است و آمده تا آن‌ها را به سمت جهانی بهتر ببرد. مشکلی که حتی تا به امروز هم برای ساکنان این کره خاکی حل نشده است. کسانی همچون دونالد ترامپ از همان پلی عبور می‌کنند که در گذشته افراد شرور از آن رد شده‌اند؛ این که مثلا برای رسیدن به یک جامعه مترقی، باید گروه‌هایی از مردم را با استفاده از حس ملی‌گرایی سرکوب کرد، همین واقعیت دردناک را به ما نشان می‌دهد که با وجود پیشرفت تکنولوژی، تدوین قانون حقوق بشر و قطعنامه‌های مختلف سازمان ملل درباره ضرورت حفظ اخلاقیات، شرارت کل جامعه بشری را تهدید می‌کند.

برگردیم به همان پرسش اصلی، چگونه می‌توانیم یک فرد شرور را تشخیص دهیم؟ بدون‌شک یکی از مهم‌ترین یاری‌دهنده‌ها سینما و تلویزیون است. فیلمسازان و فیلمنامه‌نویسان بزرگ سینما در آثارشان سعی در بازآفرینی یا آفرینش شخصیت‌های شرور در شمایل گوناگون داشته‌اند تا ما را بهتر با مفهوم شرارت آشنا کنند.

 

بسیاری از ما ممکن است در طول عمرمان تجربه برخورد نزدیک با یک فرد شرور را نداشته باشیم اما با کمک سینما می‌توانیم مسیر غلط و جذابیت ترسناک آن‌ها را به تجربیات شخصی خود اضافه کنیم. سینما و تلویزیون دو ابزار مهم در دست هنرمندان است تا به وسیله آن مردم را با پدیده‌های تهدیدکننده ی بشر آشنا کنند و امیدوار باشند که این شرارت‌های بی‌پایان در دنیای کنونی دیگر تکرار نشوند.

حالا برای همه ما کاملا روشن است که چرا باید درباره شخصیت‌های شرور بدانیم. شماره‌ای که پیش‌روی شماست می‌تواند راهنمای خوبی برای این منظور باشد. به قول پدرم «سینما تنها هنری است که تعریف آن با صحبت کردن درباره‌اش کامل می‌شود.» امیدوارم که این شماره هم بتواند رسالت همیشگی دنیای تصویر را به انجام برساند و دیدگاه شما عزیزان را که این موجودات شرور را در آثار مختلف دیده‌اید، تکمیل کند و بهانه‌ای باشد تا دوباره و از زاویه‌‌ای تازه به این شخصیت‌ها نگاه کنید. شخصیت‌هایی که امیدوارم فقط روی پرده نقره‌ای سینما تجربه‌شان کنیم نه در دنیای واقعی.

 

……. یا علی …….

مدیر مسـئول

امید معلـّم

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *