زندگی پنهان

ترجمه: دنیا میرکتولی

 

دنیای تصویر آنلاین- «زندگی پنهان» فیلم تازۀ ترنس مالیک، داستان واقعی زندگیِ فرانتس یاگراشتاتر یک فرد مخالف جنگ در دوران جنگ جهانی دوم را روایت می‌کند که از نبرد برای رایش سوم سرباز زد و در سال ۱۹۴۳ به دست نازی‌ها اعدام شد. این فیلم روز یکشنبه در جشنوارۀ کن به نمایش درآمد و همانند بسیاری از آثار مالیک تحسین‌های زیادی به همراه داشت. فیلم‌های ترنس مالیک معمولا وجوه فلسفی و طبیعت‌گرایانه دارند و از معنای زندگی می‌گویند. تصویرپردازی‌های خاصِ این آثار نیز در منحصربفرد بودن‌شان نقش مهمی دارد. مالیک آن‌قدر با وسواسی کم‌نظیر کار می‌کند که در حدود پنج دهه فعالیت‌اش در سینما، تنها ده فیلم ساخته است. این کارگردان آمریکایی سال ۲۰۱۱ به خاطر فیلم «درخت زندگی» برندۀ نخل طلای کن شد.

در ادامه بخشی از نظراتِ سه رسانۀ مشهور فرانسوی و انگلیسی را بر فیلم «زندگی پنهان» می‌خوانید.

 

لا کروآ: سمفونی معنوی ترنس مالیک

کارگردان آمریکایی فیلمی تکان‌دهنده را به شکلی نادر و رازآمیز به تصویر کشیده است؛ اثری بسیار والا و بزرگ دربارۀ مقاومت یک کشاورز اتریشی و موضوع وجدان. مرد کشاورز که از عمل سوگند به هیتلر سر باز می‌زند، زندگی‌اش مسیری مانند مصلوب‌شدن و شرح مصیبت‌های مسیح را طی می‌کند.

 

تله‌راما: یک فیلم بزرگ درخشان

اعتراف می‌کنیم که ایمان‌مان به ترنس مالیک به طور جدی از چند فیلم آخر او شروع شد؛ البته به استثنای «ترانه به ترانه» که در نگاه‌مان فیلم کوچکی آمد. و حالا «زندگی پنهان» که روز یکشنبه ۱۹ ماه مه در بخش مسابقۀ جشنوارۀ کن به نمایش درآمد، به معنی واقعیِ کلمه تسخیرمان کرد و احساسات‌مان را قلقلک داد و چیزهایی ناگفتنی و توصیف‌ناپذیر را از عمق وجودمان بیرون کشید و روی پرده به تصویر درآورد.

اگر این فیلم بازگشت بزرگ مالیک را نشان می‌دهد، بی‌شک به خاطر دو ویژگی‌ست که دوباره در سینمای او جان گرفته‌اند: موضوعی قدرتمند پیرامونِ نافرمانیِ یک انسان که از داستانی واقعی الهام گرفته شده؛ و قلمرویی نو و سرسبز و لطیف در باغستان‌های پرگل با شیب‌های ملایم، در آمفی تئاتر کوهستانی واقع در تیرول اتریش. فرانتس یاگراشتاتر در ابتدای جنگ جهانی دوم در روستایی کوچک زندگی می‌کند؛ او کشاورزی متأهل و پدر دو فرزند است. این خانوادۀ ساده و دلپذیر در هماهنگی با طبیعت روزگار می‌گذرانند و در کشتزارها کار می‌کنند و گندم می‌کارند. دوربین شناور در فضا و موج‌وار به حرکت درمی‌آید و چمنزار و فرزندان و والدین‌ را لمس می‌کند. سابقا این وجوه زیبایی‌شناسانۀ متعالی را در آثار مالیک دیده بودیم، اما در زمان و مکان دیگری و در فضاهای باز سرزمین آمریکا.

 

گاردین: حماسۀ ترنس مالیک دربارۀ یک معترض باوجدان

عنوان فیلم از «میدل‌ماچ» اثر جورج الیوت گرفته شده است: «رشد فزایندۀ جهان تا حدودی به حقایق غیرتاریخی مربوط است و آن رویدادها خیلی به تو و من ضرری نمی‌رساند. ممکن است نیمی از مردم، زندگی پنهان صادقانه‌ای داشته باشند و بقیه در گورهایی به خاک سپرده شده باشند که کسی به زیارت‌شان نمی‌رود». اما آرامگاه فرانتس یاگراشتاتر در حقیقت چندان از چشمان مردم دور نبوده؛ چنانکه پاپ بندیکت شانزدهم در سال ۲۰۰۷ برای او طلب آمرزش کرد و شاید بخشی از آن به دلیل ندامت از قصور و ناتوانیِ کلیسا در مخالفت و ضدیت با نازی‌ها بوده باشد.

سبکی که مالیک برای روایت این فیلم خود به کار گرفته، بسیار شبیه به آثار گذشتۀ اوست: حس مقاومت‌ناپذیری از هستی در حالتی خلسه‌مانند، اندریافتِ ناگهانی در لحظۀ حال، و احساس فراگیرِ تعالی‌بخشی که از طریق دوربینی خلق می‌شود که اطراف آدم‌هایی که بیش‌تر به نظر می‌رسد در افکارشان غرق شده‌اند، کم‌تحرک می‌شود یا به سرعت پایین می‌آید یا از خلال ابر و مه حرکت می‌کند. با همراهیِ نوای ارکستر یا ارگ کلیسایی و صدای زمزمه‌وار و خودمانیِ شخصیت‌ها که خارج از تصویر شنیده می‌شود و احساسات و خاطراتِ انتزاعی را مشخصا روایت می‌کند. هنگامی که مالیک از کلیپ‌های کوتاه فیلم‌های خبری سیاه و سفید استفاده می‌کند، برای لحظه‌ای در فیلم‌اش عدم هماهنگی به وجود می‌آورَد تا دستور زبان سینمایی سنتی و قراردادی را بی‌پرده یادآوری کند.

 

 

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *