آقای بازیگر

محمد جلیلوند

دنیای تصویرآنلاین-سبک ها و مکاتب بازیگری مختلفی از گذشته تا به امروز در این وادی وجود داشته که هریک آموزه های مخصوص به خود را دارند و مورد توجه گروهی از بازیگران قرار می گیرند.در سینمای ایران نیز این سبک های بازیگری طرفداران بسیار داشته که برخی از آنها به قله های بازیگری در سینمای کشورمان رسیده اند و رضا کیانیانیکی از آنهاست. وی بیست و نهم خردادماه ۱۳۳۰ در تهران متولد شده و در سه سالگی همراه با خانواده به مشهد رفته و در آنجا ساکن شد.او که برادر بزرگترش داود کیانیان از کارگردان های تئاتر به حساب می آمد،به مرور به تئاتر علاقمند شده و در پانزده سالگی نقشی کوتاه در یک نمایش ایفا کرد . کیانیان پس از تحصیلات متوسطه وارد دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران شده و در رشته تئاتر به تحصیل پرداخت.از دیگر نمایش های او می توان به آنتیگونه،خرده بورژوا و …اشاره کرد که پس از پیروزی انقلاب نمایش های خیابانی نیز بدان اضافه شد.

درسال های پایانی دهه ۱۳۶۰،رضا کیانیانبا پشتوانه سال ها کار در تئاتر سرانجام با دو فیلم تمام وسوسه های زمین اثر حمید سمندریان و پاتال و آرزوهای کوچک ساخته مسعود کرامتی جلوی دوربین سینما قرار گرفت.در اولی به هیات دکتر جوان و عاشق پیشه درآمد که به مرور تغییر ماهیت داده و به انسانی زیاده خواه تبدیل می شد.فیلمی با میزانسن های تئاتری و ریتمی کند که با توجه به سابقه درخشان سازنده اش در عرصه تئاتر تا خدود زیادی طبیعی می نمود.پاتال نیزدر گونه پرطرفدار کودک و نوجوان قرار می گرفت که با نگاهی به فیلمی آمریکایی به نام عزیزم من بچه ها را کوچک کردم ساخته شده بود.<<کیانیان>>در اولی بهتر ظاهر شده و نقشش نیز جای کار بیشتری نسبت به دومی داشت که اساسا بچه ها ستاره های آن به حساب می آمدند.ابوالحسن داودی در سال ۱۳۷۰ یکی از بهترین کارهایش را با عنوان ایلیا نقاش جوان ساخت که کیانیاندر آن هم بازیگر و هم طراح صحنه و لباس بود که متاسفانه به وایطه برخوردهای سلیقه ای مدت زیادی را در توقیف گذراند.

دهه هفتاد برای این بازیگر با استعداد دهه ای درخشان بوده و او را به یکی از بهترین بازیگران تاریخ سینمای ایران تبدیل کرد.او در نقش های سینمایی اش همواره فاصله ای را میان نقش و خود قائل شده و آن را به مخاطبان خویش هم انتقال می داد.مجموعه تلویزیونی شلیک نهایی به کارگردانی محسن شامحمدی از جمله آثار شاخص تلویزیونی او در کنار «آپارتمان»(اصغر هاشمی) است که مورد توجه عموم مخاطبان تلویزیونی قرار گرفت به گونه ای که مدل مویش تا مدتی محبوب جوان های آن سال ها به حساب می آمد!.یک نقش منفی به شدت خاکستری که در کنار قهرمان کار(سرگرد کلانی)قرار گرفته و دوستی قدیمی میانشان به قصه عمقمی بخشید.در آپارتمان نقش او تا حدود زیادی در سایه دیگر نقش ها قرار گرفته و آنچنان که باید در قیاس با شلیک نهایی دیده نشد .کیمیا ساخته احمدرضا درویش یکی از مهمترین فیلم های کارنامه سینمایی اوست که زمینه را برای ایفای نقش هایی مهمتر آماده می کرد.نقشی نسبتا کوتاه اما تاثیرگذار که نامزدی نقش دوم مرد را در جشنواره فیلم فجر برایش به ارمغان آورد.درد مشترک ساخته یاسمن ملک نصر و مادرم گیسو ساخته سیامک شایقی در کنار سینما سینماست اثر سیدضیاالدین دری فیلم های دیگر او پس از کیمیا هستند که با وجود تعلق داشتن به سینمای روشنفکرانه و کمتر تجاری،جای پای کیانیانرا در سینما سفت تر کرد.ایفای نقشی کوتاه اما به شدت جذاب در فیلم  «سلطان» ساخته مسعود کیمیایی نیز بسیار مورد توجه قرار گرفته و عیار بازیگری اش را بیش از پیش نمایان ساخت.

بدون شک یکی از بهترین فیلم های کارنامه سینمایی کیانیان، «آژانس شیشه ای» ساخته ابراهیم حاتمی کیاست که سیمرغ بلورین بهترین نقش مکمل را نیز از آن او ساخت.شخصیت سلحشور به عنوان مامور امنیتی که به دنبال حل و فصل ماجرای گروگان گیری حاج کاظم در آژانس هواپیمایی است،بازی ظریف و حساب شده ای را می طلبیده که کیانیان به بهترین شکل ممکن از عهده انجام آن برآمده است.یک بازی سرشار از فراز و فرودهای حسی که پیچیدگی های نقش را نمایان تر کرده و جلوه غریبی به فیلم بخشیده است.روبان قرمز دیگر اثر سینمایی حاتمی کیا،تجربه ای تازه را برای این بازیگر به همراه داشت:نقش یک افغان مهاجر که گریم بسیار سخت و باورپذیری را با خود داشت.تقابل او با پرویز پرستویی هرچند که به قوت آژانس شیشه ای نبود اما لحظات درخشانی را رقم می زد که فیلم را به جلو می برد.او در سلسله نقش های کوتاهش در بوی کافور عطر یاس و سگ کشی ظاهر شد که هردوی آنها از فیلم های خوب دهه هفتاد به حساب می آیند.در کنار آن باید به چتری برای دو نفر،عیسی می آید و رومشکان اشاره کرد که تنها به لحاظ کمی کارنامه «کیانیان» را پربارتر کرده است.فیلم سینمایی  «خانه ای روی آب» ساخته فرمان آرا شاخص ترین اثر کیانیان در دهه هشتاد است که تغییرات جسمی وسیعی را می طلبید.افزودن بیش از بیست کیلو به وزن خود و سپس کاهش آن که در سینمای جهان نیز نمونه های اندکی دارد،کار سختی است که این بازیگر شاخص سینمای ایران به خوبی از عهده انجامش برآمده است.وی نقش دکترسپیدبخت بی اعتقاد و خوشگذران را به گونه ای ایفا کرده که مخاطب در باورکردنش کوچکترین تردیدی به خود راه نداده و در فراز و فرودهایش همراه او می شود.اوج کار کیانیان را می توان در صحنه تاثیرگذار ملاقات با پدرش در آسایشگاه سالمندان با بازی همیشه درخشان زنده یاد عزت الله انتظامی مشاهده کرد که تا مدتها از ذهن مخاطبانش پاک نمی شود.

«قدمگاه» ساخته محمد مهدی عسگرپور و ماهی ها عاشق می شوند از دیگر کارهای شاخص او در دهه هشتاد هستند که هریک در گونه ای متفاوت ساخته شده اند.در اولی،  کیانیان به یک بازی متکی بر تیپ روی آورده و تغییراتی را روی صدا و بیان اعمال کرده که شباهت هایی به بیان خاص و همیشگی انتظامی پیدا کرده است.اما در «ماهی ها عشق می شوند» مرد میانسالی خسته از سیاست است که پی عشقی قدیمی به زادگاهش سفر کرده و هویت خویش را جستجو می کند.وی برای ایفای این نقش مناسب ترین گزینه بوده و به شدت همدلی مخاطب را برمی انگیزاند.در سال های بعد،کارنامه سینمایی کیانیان دچار افت محسوسی شده و نقش هایش اغلب تاثیرگذاری لازم را ندارند.همیشه پای یک زن در میان است،سه زن،خاک آشنا و …،که تقریبا هیچیک از آنها ماندگاری نقش های پیشین را نداشته و تنها کارنامه سینمایی او را به لحاظ وزنی سنگین تر کرده اند.در این میان تنها یه حبه قند ساخته رضا میرکریمی متمایز از دیگران است و کیانیان هم با ظرافت خاصی نقش را در مرز شوخی و جدی نگه داشته است.

ایفای نقش عبدالله بن زبیر در مجموعه تلویزیونی مختارنامه یکی دیگر از فرازهای دوران بازیگری اوست که به شدت مورد توجه خاص و عام قرار گرفته است.او به خوبی زیرکی و قدرت طلبی این شخصیت را درک و به تصویر کشیده که گریم فوق العاده اش نیز در موفقیت آن نقش داشته است.البته اندک اغراق های کیانیان در ایفای این نقش که به نمایشی تر شدن بیش از اندازه اش منجر شده،نقش را ازیک شاهکار دور ساخته و مقداری تنزل بخشیده است.راه طولانی ساخته رضا کریمی دیگر سریال موفق او به حساب می آید که مورد توجه مخاطبان خود قرار گرفته است.نقش یک کارمند بازنشسته بانک که به واسطه خواسته های ریز و درشت فرزندانش به دردسر افتاده و وارد یک ماجرای پیچیده می شود.کیانیان در این نقش لکنت داشته و راکورد آن را به خوبی در تمام طول کار حفظ کرده است.

با این حال کیانیان در دهه نود با وجود آن که چندان هم کم کار نبوده اما در بین آنها اثر چندانی از یک کار شاخص نیست.بخشی از آن به حال عمومی سینما  بخش دیگر به سایر دلمشغولی های هنری وی از عکاسی و کار روی چوب گرفته تا فعالیت های عام المنفعه محیط زیستی و مدیریت در نخستین دوره های جشنواره جهانی فیلم فجر بازمی گردد. «صداها» ساخته فرزاد موتمن،نیش زنبور به کارگردانی حمیدرضا صلاحمند،کفش هایم کو ساخته کیومرث پوراحمد و مسخره باز به کارگردانی همایون غنی زاده فیلم های  شاخص وی در دهه نود به حساب می آیند که مهمترین شاخصه شان تنوع ژانر محسوب می شود.بازی کیانیان در کفش هایم کو با توجه به آن که در نقش فردی مبتلا به آلزایمر ظاهر شده،بیش از سایر نقش هایش به چشم آمده و مورد توجه تماشاگران خود قرار گرفت.اکران عمومی «مسخره باز» در سال پیش رو می تواند این بازیگر میانسال سینمای ایران که این روزها با سریال عروس تاریکی(بوی باران)روی آنتن شبکه یک حضور دارد را بار دیگر در مرکز توجه قرار داده و روزهای طلایی اش را به خاطر تماشاگران سینمای ایران بیاورد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *